زعفران
همه چیز درباره زعفران (کاشت، آفات، کود، آبیاری و …)
زعفران یکی از ارزشمند ترین، پرفروش ترین، گران ترین و پرمصرف ترین ادویه ها در جهان به شمار می رود؛ ضمن اینکه در تعابیری از آن به عنوان طلای سرخ و سلطان ادویه ها یاد شده است. عطر و رنگ بی نظیر آن سبب شده تا از آن به عنوان یک طعم دهنده اصلی در بسیاری از غذاها، دسرها، نوشیدنی ها و غیره استفاده کنند. این محصول یک چاشنی بسیار قوی و عالی بوده و در عین حال از ارزش غذایی فوق العاده بالایی برخوردار است. کشورهای زیادی اقدام به کاشت و پرورش این گیاه کرده اند اما همانطور که می دانید بهترین و مرغوب ترین نوع زعفران متعلق به کشور ایران است. به همین دلیل قصد داریم شما را با روش های کشت، نحوه آبیاری، کوددهی، آفات و هر آنچه لازم دارید درباره کاشت این گیاه بدانید آشنا کنیم؛ تا شما نیز بتوانید نسبت به کاشت این گیاه اقدامات لازم را انجام دهید با ما همراه باشید.
فهرست مطالب
تاریخچه زعفران
![تاریخچه زعفران](https://zarinkood.com/wp-content/uploads/2024/06/kood-10.jpg)
این گیاه ریشه 3500 ساله دارد و به صورت کلی کاشت زعفران در کشور ایران به سال های قبل از میلاد مسیح یعنی در دوره ساسانیان باز می گردد. ایرانیان با صادرات این ادویه به سایر نقاط جهان از جمله رومی ها، یونانی ها، چینی ها و سایر اقوام عرب را با این گیاه و خواص بسیار زیاد آن آشنا کرده و به مرور زراعت آن را در سده های اول تا چهارم هجری در امت های اسلامی اطراف مدیترانه آغاز شد. جالب است بدانید نخستین زعفران کاری توسط معاویه به کمک ایرانیان تبعید شده در نواحی شام انجام شد و پس از آن نیز در شمال آفریقا، اندلس (اسپانیا) و صقیله (سیسیل) رواج پیدا کرد.
در واقع روش کاشت پیاز این گیاه برای رسیدن به گل زعفران ابتدا در ایران ابداع و سپس به دیگر کشورها آموزش داده شد. پس از اینکه گیاه به مرحله گل دهی رسید، شما یک گل به رنگ بنفش را مشاهده خواهید کرد که 6 گلبرگ زیبا دارد. این گلبرگ ها وظیفه محافظت از 3 کلاله قرمز یا همان سرگل زعفران را برعهده دارند. همه آن چیزی که باعث شده تا این گیاه به گران قیمتترین ادویه در جهان تبدیل شود، همین سرگل های قرمز رنگ آن هستند که البته برای تولید آن ها به زمان و تلاش زیادی نیاز است.
این ادویه نیز همانند دیگر ادویه ها دارای انواع مختلفی بوده و برای تشخیص، آن را به دو بخش کلاله قرمز رنگ و بخش پایین کلاله یا خامه نام گذاری کرده اند؛ جالب است بدانید این تفاوت میان انواع این ادویه تنها به نحوه برداشت، میزان و نوع آبدهی، هوای منطقه و جداسازی گل زعفران بستگی دارد. امروزه از زعفران سوپر نگین می توان به عنوان بهترین و پس از آن به ترتیب زعفران شبه نگین، زعفران سرگل، زعفران پوشال، زعفران دسته از بهترین تا متوسط ترین زعفران نام برد.
همه چیز درباره کاشت زعفران
اما به مهم ترین بخش از این مطلب که همان نحوه کاشت و رسیدگی به زعفران است رسیدیم. همانطور که اشاره کردیم، کشور ایران بزرگ ترین تولید کننده این گیاه در دنیاست که پیاز زعفران اصل را در اختیار داشته، و بهترین و مرغوب ترین نوع زعفران را تولید می کند. شهرستان قائنات یکی ازمناطقی است که با کیفیت ترین زعفران ها را تولید کرده و امروزه در سراسر جهان آن را عرضه می کند. از جمله نکات قابل توجهیظ که درباره کاشت این گیاه بهتراست بدانید می توانیم به چند مورد زیر اشاره کنیم:
- در خصوص کاشت و برداشت زعفران اصولا برخلاف دیگر محصولات زراعی نیازی به تجهیزات و ماشین آلات سنگین و گران قیمت نیست.
- با کاشت زعفران نیروهای زیادی به کار گماشته می شوند و این نوعی کارآفرینی و اشتغال زایی برای جوانان کشور محسوب می شود.
- از گل این گیاه می توان برای مدت زمان طولانی استفاده کرد؛ در واقع ماندگاری آن بسیار بالاست.
- یک نوبت کاشت زعفران به شما امکان بهره برداری 4 تا 7 سال از این محصول را می دهد.
- این محصول برای گل دادن و رشد کردن به آب کمی نیاز دارد.
- حجم و وزن کمی دارد.
شرایط خاک برای کاشت زعفران
![کود زعفران](https://zarinkood.com/wp-content/uploads/2024/06/kood1-4.jpg)
اولین مورد مهم در خصوص کاشت زعفران، انتخاب محلی است که شرایط خاک آن برای کاشت کاملا مساعد و مطلوب باشد. پیاز زعفران چیزی بین 5 تا 7 سال درون خاک می ماند. این تقریبا زمان زیادی برای رشد یک گیاه به شمار می رود. با توجه به این بازه زمانی طولانی مدت، خاکی که انتخاب می شود باید بافت سبکی داشته و ترجیحا ترکیبی از رس و شن باشد. اینگونه پیاز زعفران هم سالم می ماند و هم به خوبی تغذیه می شود. از شرایط یک خاک مساعد برای کاشت پیاز زعفران می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- خاک آهک دار
- خاکی با املاح معدنی
- حاصل خیز بودن زمین
- خاکی که زهکشی شده باشد.
- خاکی فاقد هر گونه درخت
- خاکی که PH آن چیزی بین 7 تا 8 باشد.
- خاکی که شور، مرطوب و اسیدی نباشد.
- زمینی که روی آن سایبانی از کوه نیفتاده باشد.
- زمینی بدون قلوه سنگ، مواد آلی پوسیده و علف هرز
- بهتر است این نوع خاک دارای موادی همچون رس، شن، لومی و لیمونی باشد.
شرایط آب و هوایی برای کاشت زعفران
شرایط آب و هوایی تاثیر زیادی در کیفیت رشد این گیاه دارد. فصل های پاییز و زمستان، فصل رشد و فصل تابستان نیز زمان استراحت زعفران است. در نتیجه منطقه ای که دارای زمستان های سنگین و سخت باشد، شرایط ایده آلی برای رشد زعفران نداشته و می تواند این دوره را کُندتر از حالت معمول کند. علاوه بر این، اگر تابستان های یک منطقه میزان بارش زیادی داشته باشد و آب و هوای آن نیز از رطوبت بالایی برخوردار باشد، ممکن است به پیاز گیاه آسیب وارد کند. با توجه به این توضیحات می توانیم نتیجه بگیریم چه استان هایی برای کاشت این گیاه مناسب و چه استان هایی نامناسب هستند.
آماده سازی زمین برای کاشت زعفران
![آماده سازی زمین برای کاشت زعفران](https://zarinkood.com/wp-content/uploads/2024/06/kood2.jpg)
استان هایی که از آن ها نام برده شد، بهترین مناطق برای کاشت زعفران به شمار می روند. اما همین مناطق نیز با وجود داشتن آب و هوای مطلوب و مساعد باید از قبل اقدام به آماده سازی زمین برای کاشت زعفران کنند تا همه چیز به خوبی مهیا باشد. مراحل آماده سازی زمین نیز به شرح زیر می باشد:
- شخم زدن زمین به نحوی که عمق زمین حدود 40 تا 50 سانتی متر باشد.
- (مرحله کود پاشی) مناسب ترین کود زعفران، کود گاوی است که پوسیده باشد.
- برای کود پاشی، زمین باید حتما مسطح و هموار باشد و پستی و بلندی نداشته باشد.
- پیاز زعفران باید جز مرغوب ترین نوع پیاز باشد تا نتیجه مطلوبی به همراه داشته باشد.
- با توجه به اینکه ممکن است پیاز زعفران پیش از کشت در معرض آلودگی ها قرار داشته باشد، بهتر است ابتدا آن را ضدعفونی کرد و سپس درون خاک قرار دهید.
روش های کشت زعفران
- کاشت خاکی زعفران: یکی از مرسوم ترین و قدیمی ترین روش کشت زعفران روش کاشت خاکی آن است. در این روش کشت بین درختان و با شرایط خاصی انجام می شود؛ این روش کشت هم به صورت سنتی و هم به صورت دستی انجام می شود؛ ضمن اینکه امروزه از این روش هم به صورت مکانیزه و هم با ماشین آلات انجام می شود.
- کاشت گلخانه ای: کشت گلخانه ای یکی از روش های جدید و مدرن برای کاشت این ادویه محسوب می شود. جالب است بدانید آب کشت یا کشت هیدرویونیک نوعی کشت است که مواد بی اثر مانند پرلیت همراه با آب به بستر کشت استفاده می شود. کشت ایرویونیک یا هوا کشت نوعی دیگر از کشت گلخانه ای بدون بستر محسوب می شود که در این روش ریشه در هوا معلق بوده و با اسپری به صورت مداوم به آن مواد مغذی زده می شود.
- کاشت در منزل: بله همانطور که از نام این روش پیداست شما به سادگی می توانید در منزل نسبت به کشت زعفران اقدام کنید و به تدریج کشتتان را بیشتر کنید.
مراحل تولید زعفران
![مراحل تولید زعفران](https://zarinkood.com/wp-content/uploads/2024/06/kood4.jpg)
این ادویه نیز مانند هر محصول زراعی دیگری برای تولید و آماده شدن جهت عرضه به بازار سه مرحله اصلی کاشت، داشت و برداشت را طی می کند که در این بخش به صورت مختصر هر سه مرحله آن را شرح می دهیم:
1. مرحله کاشت
این گیاه به روش کپه ای کاشت می شود. در این روش پس از مسطح کردن زمین، حفره هایی با عمق 20 تا 25 سانتی متر و به فاصله 15 تا 20 سانتی متر از یکدیگر ایجاد می شوند. در هر حفره نیز چیزی بین 3 تا 15 پیازچه زعفران قرار می گیرد. پس از کاشت نیز حفره کاملا از خاک پر شده و سطح آن صاف می شود. هر ردیف که تمام شد ردیف بعدی شروع می شود. فاصله بین ردیف ها نیز باید حدودا بین 25 تا 30 سانتی متر باشد.
2. مرحله داشت
همانطور که پیش از این اشاره کردیم، زعفران گیاهی است که به آب کمی نیاز دارد؛ این گیاه به صورت حدودی در طول سال معمولا 7 بار نیاز به آبیاری دارد. آبیاری مرحله اول بهتر است زمانی انجام شود که هوا چندان گرم نباشد. آبیاری دوم تقریبا 35 روز بعد از آبیاری اول انجام می شود. البته ممکن است زمان شروع آبیاری در هر منطقه متفاوت باشد.
گل دهی زعفران نیز کامل تحت تاثیر زمان و نحوه آبیاری آن است. چیزی که در این بین اهمیت دارد این است که کشاورزان باید به شکل دوره ای، پیازچه ها را بررسی کنند تا مبادا دچار آفت شده باشند. از آفات زعفران می توانیم به مواردی همچون؛ کنه، موش، جوجه تیغی، خرگوش، بیماری سیاهکی، کرم پیازخوار، بیماری زوال و… اشاره کنیم.
3. مرحله برداشت
آخرین مرحله از پروسه تولید زعفران مربوط به مرحله برداشت است. زمان برداشت زعفران به عوامل مختلفی همچون نوع بافت خاک، شرایط آب و هوایی و نحوه آبیاری زمین بستگی دارد. به طور کلی زمان گلدهی این گیاه، ماه آبان است. در این مدت باید گل های زعفران برداشت و چیده شوند. این گیاه در طول سال نیز تنها یک بار اقدام به گلدهی می کند. معمولا بهترین زمان چیدن گل آن صبح هنگام و پیش از باز شدن غنچه های آن است. چرا که گل این گیاه در این زمان از نظر عطر و رنگ در بهترین حالت خود قرار دارد.
آبیاری زعفران
برای آبیاری زعفران لازم است مراحل زیر را مرحله به مرحله دنبال کنید:
- این آبیاری اولیه سبب بیدار شدن گیاه و ارسال شوک سرمایی به آن می شود؛ تا بدین صورت چرخه رشد گیاه شروع شود. لازم است نسبت به آبیاری اولیه گیاهتان در زمان مناسب اقدام کنید تا نتیجه دلخواهتان برسید. برای بیدار کردن خواب این گیاه لازم است دو هفته در دمای 17 درجه سانتی گراد قرار بگیرد. (در مناطق سردسیر راحت تر می توان به این دما رسید.) ضمن اینکه مناسب ترین دما برای آبیاری اولیه 12 درجه بوده است.
- دومین مرحله آبدهی زعفران، زاج آب گفته می شود که دارای اهمیت بسیار بالایی است؛ در این مرحله آبیاری شما باید به میزانی آبدهی انجام دهید که فقط زمین خیس شود.14 روز پس از برداشت محصول می توانید وارد این مرحله آبیاری شوید و گیاهتان را آبیاری کنید.
- سومین مرحله آبیاری این ادویه به وجین آب معروف است؛ علف های هرز یکی از عوامل کاهش رشد گیاهان است برای رهایی از این مزاحمان باید در اوایل اسفند ماه که تازه خودشان را نشان داده اند آبیاری انجام شود؛ با انجام آبیاری زمین گاو رو شده و به راحتی می توان نسبت به حذف علف های هرز اقدام کرد.
- چهارمین مرحله زرد آب نام دارد که در زمان زرد شدن برگ های زعفران انجام می شود. این آبیاری در اوسط یا اواخر فروردین صورت خواهد گرفت؛ و به زبان ساده تر آخرین مرحله آبدهی به گیاه زعفران است. پس از گذشت این مرحله پیاز گیاه به خواب رفته و دیگر نباید آبیاری انجام داد.
کوددهی زعفران
کوددهی حیوانی: در مزارع زعفران برای کوددهی از کود گاوی پوسیده به عنوان کود حیوانی استفاده می شود؛ حتما به پوسیده بودن کود توجه کنید و به هیچ عنوان کود تازه یا کود گوسفندی استفاده نکنید.
- کوددهی شیمیایی: برای استفاده از کود های شیمیایی زمین باید آنالیز شده و عناصر موجود و کمبود های خاک بررسی شود. شما می توانید از کودهای شیمیایی قبل از کاشت، بعد از برداشت و حین رشد استفاده کنید تا کمبودهای خاکتان را برطرف کنید.
شاخص های مهم و اثر گذار بر افزایش عملکرد زعفران
- تراکم کاشت زعفران: زعفران گیاهی یک ساله است؛ اما به دلیل اینکه از طریق پیاز تکثیر می شود؛ می تواند تا چندین سال در زمین بماند و هر سال هم محصول دهد. بنابراین مقدار پیاز مصرفیتان در یک هکتار اهمیت بالایی دارد.
- هدف وزن گیری و افزایش تعداد پیازها: پیازهای این ادویه را در عمق کمتر بکارید تا با افزایش سایز کوددهی و تغذیه مناسب سبب وزن گیری محصولتان شوید. میزان پیاز مورد نیاز شما در این شرایط دست کم باید حدود 4.5 تن در هکتار باشد.
- برداشت حداکثری گل در واحد: امروزه کشاورزان برای رسیدن به این هدف از کشت عمر و شرایط پیاز غافل می مانند و بدین صورت تا سه سال به حداکثر میزان گلدهی خواهد رسید. در چنین شرایطی پیاز ها با تراکم بالا کشت شده و پس از گذشت سه سال مقدار گل موجود در هکتار زمین به شدت افت می کند، اما حداکثر گل در واحد زمین را برداشت خواهید کرد.
- افزایش تعداد گل در متر مربع: در صورتی که قصد دارید تعداد گل های موجود در زمینتان را افزایش دهید باید به مقدار پیاز مصرفی در زمینتان، وزن پیاز ها، روش کاشت و عمق مناسب آن توجه کنید.
- کاهش وزن پیازها: پیاز زعفران هر چه سنگین تر و درشت تر باشد مواد غذایی بیشتری داشته و توانایی آن در گلدهی بالا تر خواهد بود. جالب است بدانید پیازهای زیر 8 گرم در سال های اول گلدهی ندارند. به همین دلیل است که باید به ابعاد و وزن پیازها توجه زیادی داشته باشید.
آفات زعفران
![آفات زعفران](https://zarinkood.com/wp-content/uploads/2024/06/kood-4.jpg)
تمامی آفات زعفران به سه دسته تقسیم می شوند که در ادامه هر کدام از آن ها را به صورت مفصل برایتان بیان خواهیم کرد:
- جوندگان و حیوانات: اولین گروه آفات زعفران می توان به جوندگان و حیوانات اشاره کرد: برخی از آن ها شامل: آهو، گوزن، موش کور، جوجه تیغی و خرگوش می شوند که معمولا در فصول سرد سال به زمین ها حمله کرده و باعث نابودی محصولاتتان می شوند.
- کرم ها و حشرات: دسته دوم آفات زعفران می توان به کنه قهوه ای و کرم پیاز خوار، شته، دم فنر مانند و غیره اشاره کرد؛ از آنجایی که گرما و رطوبت از دلایل پیدایش این حشرات است لازم است نسبت به آبیاری گیاهان در فصل تابستان محتاتانه تر عمل کنید.
بیماری های زعفران
به صورت کلی این گیاه نیز دارای بیماری های مختلفی می باشد که باید در زمان مناسب نسبت به درمان آن اقدام کنید. برخی از بیماری های زعفران شامل لیست زیر می شود:
- بیماری زوال زعفران: این بیماری یک نوع بیماری قارچی بوده و در اثر وجود ریزوکتونیا و یولاسه ایجاد می شود.
- بیماری سیاهک زعفران: این بیماری نیز نوعی بیماری قارچی بوده که توسط قارچ فوکامو ایجاد می شود.
- بیماری رایزوکتونیا: این بیماری نیز مانند دیگر بیماری ها قارچی بوده و از سطح گیاه وارد شده و به تدریج به ریشه آن می رسد.
- بیماری کلروز برگ: بیماری کلروز برگ یا زردی برگ در اثر عوامل متعددی مانند کمبود عناصر غذایی، آهن و غیره ایجاد می شود.
- پوسیدگی بنه: یکی دیگر از بیماری های رایچ در گیاه زعفران پوسیدگی بنه است که در قسمت های مختلف گیاه ایجاد می شود.
مهم ترین خواص زعفران
![](https://zarinkood.com/wp-content/uploads/2024/06/kood5-2.jpg)
این ادویه از ارزش غذایی بالایی برخوردار است و جایگاه ویژه ای در سفره های ایرانی دارد. برای شناخت بیشتر این گیاه و درک بهتر این موضوع، در ادامه به برخی از مهم ترین خواص آن اشاره خواهیم کرد:
- درمان بی خوابی: یکی از خواص بی نظیر این گیاه ایجاد حس آرامش در بدن است. شما می توانید با نوشیدن یک لیوان شربت زعفران پیش از خواب، آرامش از دست رفته خود را بازیابید و خوابی آرام را تجربه کنید.
- درمان افسردگی: شاید شما هم شنیده باشید که این گیاه نشاط آور است. استفاده از آن می تواند به شما در کاهش علائم افسردگی و مشکلات روحی کمک کند. البته نباید در این مورد زیاده روی کنید.
- کنترل اضطراب: زعفران گیاهی با طبع گرم است که می تواند روی سلامت سیستم اعصاب تاثیرات مثبتی داشته باشد. با مصرف به اندازه و کافی از آن می توانید تا حدی استرس های روزانه خود را مدیریت کنید.
- پیشگیری از سرطان: یکی از خواص این گیاه است که این محصول سرشار از آنتی اکسیدان هاست. این آنتی اکسیدان ها از بدن در برابر رادیکال های آزاد محافظت کرده و باعث از بین رفتن سلول های سرطانی می شوند.
- درمان سرما خوردگی: یکی از ترکیبات موجود در این گیاه ویتامین C است که می تواند در جلوگیری از سرماخوردگی و درمان آن بسیار موثر باشد. شما نیز می توانید برای مقابله با سرماخوردگی یک لیوان دم کرده آن را آماده و میل کنید.
- درمان دیابت: منگنز و کروستین موجود در زعفران باعث کاهش سطح قند خون در بدن بیماران دیابتی می شود.
- کمک به سلامت قلب و عروق: آنتی اکسیدان موجود در این ادویه می تواند رادیکال های آزاد تولید شده در بدن را خنثی کند.
نتیجه گیری
در این مطلب ما برای شما صفر تا صد کاشت زعفران را بیان کرده ایم حال دیگر شما با نحوه آماده سازی زمین برای کاشت، میزان آبیاری، کوددهی، آفات و بیماری های شایع آن، مراحل تولید، شاخص های مهم آن برای بازدهی بهتر و غیره آشنا شده اید؛ حال با دانشی که دارید می توانید نسبت به کاشت زعفران اقدام کنید و محصول خوب و با کیفیتی را تولید کنید. اما توجه داشته باشید مواردی که در سایت ها ذکر می شود به صورت تقریبی بوده و برای کسب اطلاعات کامل، دقیق تر و بهتر نیاز دارید تا از مشاورین مجرب مشاوره بگیرید.
سوالات متداول
1. ویتامین ها و املاح مفید زعفران کدامند؟
از جمله مواد معدنی و مفید موجود در آن شامل: کربوهیدرات ها، ویتامین B1،B2،B3،B6، ویتامین A، ویتامین C، فولات، چربی، پروتئین، آب، فیبر، کلسیم، آهن، منیزیم، پتاسیم، فسفر، سدیم، روی، منگنز، مس و دیگر آنتی اکسیدان ها می باشد.
2. هر پیاز زعفران چه میزان گلدهی دارد؟
تعداد گلدهی پیازهای این ادویه رابطه مستقیمی با سایز و وزن آن ها دارد. اما به صورت معمول هر پیاز در دوره گلدهی خود بین 4 تا 8 گل می دهد. لازم به ذکر است پیاز های زیر 15 گرم کمتر از 6 گل خواهند داد.
3. در هر یک هکتار چقدر پیاز نیاز است؟
در صورت ایده آل و استاندارد شما برای هر یک متر مربع زمین به یک کیلو پیاز نیاز دارید. به زبان ساده تر در هر یک هکتار زمین 10 تن پیاز نیاز است.
4. هر کیلو پیاز چند گرم زعفران خالص می دهد؟
به صورت متوسط در هر یک کیلو بین 1 الی 2 گرم زعفران می توان برداشت کرد.
5. آبیاری، کوددهی و محلول پاشی این گیاه به چه صورتی انجام می شود؟
این گیاه در دسته گیاهان کم آب است و نیازی به آبدهی زیاد ندارد؛ اما شما با توجه به موقعیت مکانی که در حال کشت آن هستید باید بین 1 الی 4 بار آبیاری انجام دهید. در این قسمت نکته ای که باید به آن توجه کنید این است که فقط تحت شرایط خاص در تابستان گیاه را آبیاری کنید در غیر این صورت آبیاری در تابستان ممنوع است.
آشنایی با بهترین انواع کود زعفران و زمان و مقدار مناسب استفاده از آن برای افزایش گلدهی
-
By
farzin
- 0 comments